Елизавета Коновалова: «Пиалетлан лий оза» (тӱрлӧ пагытысе фото)

Вход на сайт

Ит шоч мотор сынан, а шоч пиалан!
Шинчам куандара моторлык, а чоным ырыкта пиал!

Тыге моштен кучылтеш руш калыкмутым ик почеламутыштыжо кумдан палыме опер мурызо Елизавета Коновалова. Айдемын кӧргӧ чонжым почаш, тӱрыс умылен шукташ куштылго огыл, а тиде ӱдырамашым вигак пален налаш эшеат нелырак. Арам огыл жапше годым тудым «кӱртньӧ леди» манын каласеныт. Но таче мастар еҥ сценыш чон йодмо семын лектын огеш керт, сандене шке кумылжым вес пашаште лыпландара, мутлан, почеламутым возаш тӱҥалын. Йӧратыме гармоньжым кумыл йодмо почеш кидыш налеш да Николай эргыжын усталык лектышыж кок уныкажын (Володя ден Анюта) куанышт дене ила.

IMG_8098+.jpg

Кӧ шонен, кӧ пален (лач пӱрышӧ гына, очыни): Олор ялын тиде ӱдыржӧ Марий калык артист лиеш да сылне меццо-сопрано йӱкшӧ дене ятыр ий Э.Сапаев лӱмеш опер да балет театрым, пӱтынь кундемнам чапландараш тӱҥалеш.

Мутат уке, талантым оксала налаш ок лий, а мастарлык айдемын шочмыж дене пырля толеш, да тудым ӱмыр мучко шуарен гына мошто. Изи Лизукат ачажын шӱвырым шоктымыж почеш моткоч кушташ йӧратен. Ачажын гына ӱмыржӧ кӱчык лийын: сар гыч лунчырген толын, шукат илен огыл… Аван кидыште Лизук дене пырля шым кечаш шольыжо кодын.

А ялыште кугурак ийготан-влак тачат шарнат: Лиза Коновалова изинек мураш йӧратен, окнашке веле вуйым чыка ыле – ну, мура вет.

Олорын изи шӱшпыкшӧ ялысе ансамбльыш коштын. Тунам тудо колхозышто фермыште пашам ыштен. Ялысе ансамбльым колхоз председатель Веденей Георгиевич Очеев вуйлатен, шкежак шӱвыр, тӱмыр дене шоктен. Вуйлатшым ончен, клубыш калыкат ятыр погынен.

Икана районын чапшым оласе конкурсышто араленыт. Ялысе артист кокла гыч Лиза Коновалова жюри еҥын, Музыкальный училищын тунамсе вуйлатышыже Сергей Александрович Куприяновын шинчашкыже пернен, мастарлыкше дене. Тудо каласен: тиде ӱдырдам тунемаш колтыза, ямдылалтме курсышто верым кодена. Тиддеч вара Лиза деке училище гыч телеграмме толын. Аважлан ончыктен. Тудыжо тургыжланен пелештен: «Кузе кудалтен кает, тылат веле ӱшан, вет кугурак улат». Ӱдыр лыпланен, но октябрьыште вес телеграмме толын. Тунам колхоз пасушто пареҥгым погеныт. Шуко шоныде, ик шофёр деке миен да ик мешак пареҥгылан (тудыжым пашажлан пуэныт) фуфайкан да йыдал йолан олашке кудалын.

Училищыште ӱдырлан у вургемым пуэныт, илаш верым ойыреныт. Ял гыч толшо-влакым пукшеныт. Кугыжаныш калык нерген шонен, кеч-кӧланат шинчымашым налаш йӧным ыштен. Пашаш пурымекат, совет кучем еҥлан тӱткышым ойырен: теве артист-влакын гастроль дене коштмо пагытыште кеч-могай олаштат икшывыштлан йочасадым пуэныт. Тыге театр коллективыштат шуко йоча кушкын. Кугурак лиймекышт, кеҥежым ача-аван гастроль дене кайыме годымат, йоча-влакым пионер лагерьыш колтат ыле…

27+.jpg

23+.jpg

Училищыште тунемаш неле ыле, чылт рушла ойлаш логалын. «Чытен, чытенак тунемым, ончыкылык нерген шонен, кудалтен шым кай», - шарналта Коновалова.

Елизавета Коновалован муро сымыктышыш пуртышо икымше туныктышыжо Николай Востоков, Леонид Краснов лийыныт.

Училище деч вара ик ий Маргосфилармонийыште мурышо да куштышо ансамбльыште солистлан ыштен. Вара Озаҥысе консерваторийыш пурен, тушто тудым Наталья Лучинина туныктен.

Тунемме годымак пашам ышташ логалын: Офицер пӧртыштӧ хорым вуйлатен, консерваторийште иллюстраторлан тыршен.

Тунемме деч вара тӱрлӧ театр гыч режиссёр ден дирижёр-влак выпусник-влакым ончаш толыныт. Тыге Елизаеватам колыштмеке, Новосибирск, Донецк, Озаҥ, Горький опер да балет театрлашке, Сочи да Краснодар филармонийышке ӱжыныт. Туныктышыжын темлымыж почеш, Угарманыш каен, А.С.Пушкин лӱмеш опер да балет театрыште кок ий пашам ыштен. Тушто тудо тыгай роль-влакым чоҥен: Ваня - «Иван Сусанин», Кончаковна - «Князь Игорь», Зибель - «Фауст», Федор - «Борис Годунов», Любаша - «Царская невеста», Ольга - «Евгений Онегин».

33-.jpg

36+.jpg

1973 ий гыч Коновалова Марий музыкально-драматический – кызыт Э.Сапаев лӱмеш опер да балет – тетатрын солисткыже лиеш. Эн тӱҥжӧ – «Акпатыр» оперыште Марфан партийжым мура. Тыгак шочыт: Флора – «Травиата», Сузуки - «Чио-чио-сан», Марта - «Иоланта» оперыште.

002+.jpg

Калык мурымат кумдан шараш полша. Дмитрий Кульшетовын погымо мурыж-влакым Валентин Архиповын баяным шоктымыж почеш мура. Вара Станислав Элембаев дене пашам ышта. Василий Чернов ден Сергей Морозовын калык семӱзгар оркестрыштын шоктымышт почеш шуко мура.

Елизавета Коноваловалан жапше годым тӱвыра министр лияшат темленыт. «Мыйынлык огыл, мыйын мурымем шуэш» манын кӧнен огыл.

«Елизавета Ивановнан театрыште пашам ыштыме пагытше – тудын гына огыл, а марий калыкнан чапланыме пагытше. Шӱм-чон гыч йоҥгалтарен лукмо семже, виян да йоҥгыдо йӱкшӧ, пӱртӱсын пӧлеклыме кап-кыл моторлыкшо – сценыш лекмыж годым кажне гана калык чоным куандарен», - палемдыш Ириада Степанова, «Мый улам марий ӱдырамаш» проектын авторже тыгаяк лӱман сылне шошо кастене.

Каласыман, «Мый улам марий ӱдырамаш» кас кокымшо гана эртыш. Икымше гана марий диктор Роза Рябцева дене вашлийме ыле. Ты проектын тӱҥ шонымашыже: кумдан палыме марий ӱдырамашын пашажым, волгыдо кумылжым утларак чапландараш. Эше ойлат, ты кас Валентина Леонтьеван вӱдымӧ «От всей души» руш телепередачыжым ушештара. Туге гынат тыште ме марий ватым келгынрак пален налына, тудын чонжо почылтеш. Тыгодымак чапланыше еҥ-влак дене самырык-шамычланат палыме лияш кӱлеш.

Касышке шуко еҥ Елизавета Коновалам ужаш да саламлаш толын. Олор калыкат ушнен. Нунын дене пырля Елизавета Ивановна йӧратыме трепака куштымашкат ушнен. А тыгай трепака лач Олорышто гына уло. Сӱретче Иван Ямбердов аваже Федосия Ильичнан сӱретшым ыштен конден. Ты радына ик йӱдыштӧ шочын.

10+.jpg

IMG_8160-.jpg

Паша деч посна кажне еҥын уло шке илышышыже. Елизавета Ивановнанат лийын йӧратыме еҥже, кӧ деч шочын шӱм-чон падырашыже. Лийын ӱшанле пелашат, но ӱмыр корныжо гына кӱчык лие.

39-.jpg

А теве ынде Николай эргыже аважын корныжым тошка, аваж гаяк йоҥгыдо эрык йӱкан – Татарстан Республикын сулло артистше. Ӱшаныме шуэш, Николай Коновалов Марий Элыштат мураш тӱҥалеш, Э.Сапаев лӱмеш опер да балет театрын ик эн кӱлешан артистше лиеш.

IMG_8239-.jpg

Да, пиалан тудо айдеме, кӧн шӱм-чон йодмо паша корныжо умбакыже шуйна.

Автор: Эльвира Куклина.

Mari
АНО «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
АНО «Культурно-информационный центр «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
При использовании материалов сайта ссылка на «Этнокультурный интернет-журнал «Арслан» обязательна.
E-mail: mari-arslan@mail.ru. Тел. 8-917-703-66-24.