Писатель да жап: Серыме сомыл чер мо але кузе эмлалташ...

Вход на сайт

Кок ийлан ик гана эртаралтше самырык автор-влаклан «Сылнымут шыже» семинар-совещанийым сылнымут апшаткудо манын, ятыр гана ойлалтын. Тудым эртарен колтымаште Марий Эл писатель ушем кугу надырым пышта. Кодшо жапыш уэш ончалаш гын, самырык автор-влаклан пöлеклалтше мероприятийын вияҥ толмо корныжым да тӱвыргын вораҥдарен шуктымо сомылжым аклаш гын, тудо чапле саска лектышан лийын.

Кугу погынымаш икымше гана 1974 ийыште шке йырже самырык возкалыше-влакым чумырен. Тидлан ынде ятыр пагыт эртен гынат, тунам тыршыше писатель-влаклан тауштышаш улына. Погынымаш республикыштына у талантым кычалме да лӱмлö мутмастар-влак дене, тыгак сылнымутышт дене палыме лийме, умбакыже мастарлыкым шуараш тӱҥалме амал дене шочын. Тудым сылнымутышто икымше ошкылым ыштыше автор-шамычын усталык школышт семынат палемдыман. Тыгай семинар-совещаний Марий Эл Республик (тунам МАССР лийын) кугыжаныш кӱкшытыштö 1976 ийыште эртаралташ тӱҥалын. Лач тунам «Творческий молодёжь дене пашам ыштыме нерген» документ илышыш шыҥдаралтын.

2016 ийыште ме 40 ияш лӱмгечым палемдаш тӱҥалына. «Сылнымут шыже» гоч ятыр лӱмлö писатель эртен да сылнымут олыкышто шке вержым муын, шке возымо кава кумдыкшым почын. Кызыт марте нуно мутпоянлык сомылыштым посна книга дене савыктен луктыныт да палыме еҥыш савырненыт. Тачысе Россий писатель ушем член-влак: Виталий Петухов, Зинаида Ермакова, Юрий Соловьёв, Альберт Васильев, Анатолий Тимиркаев, Анатолий Спиридонов, Алевтина Сагирова, Геннадий Сабанцев, Мария Илибаева да молат республикыштына веле огыл, Российыштат, финн-угор тӱняштат палыме улыт. Шукын Марий Эл Республик Сергей Чавайн лӱмеш да Майоров Шкетан лӱмеш Кугыжаныш премий-влакын лауреатышт лийыныт.

Черетан «Сылнымут шыже» республиканский семинар-совещаний 2015 ий 27 ноябрьыште Йошкар-Оласе Усталык ушем-влак пöртыштö эртаралтын. Ты гана самырык возкалыше-влаклан ныл секций пашам ыштен. Тиде – марий поэзий, марий прозо, руш поэзий, руш прозо, курыкмарий-влак марий прозо да марий поэзий секцийыш ушненыт. Творческий шўлышан самырык автор-влак дене кумдан палыме писатель-влак пашам ыштеныт, сай ой-каҥашым пуэныт: Анатолий Тимиркаев, Юрий Соловьёв, Аркадий Богданов, Альберт Васильев, Валентина Изилянова, Александр Коковихин, Мардан Рая, Сергей Шелепов, Елена Юнусова, Павел Шулепов, Елена Хисамутдинова, Людмила Ягодарова, Надежда Лихачева, Надежда Федосеева, Светлана Григорьева. Секций вуйлатыше-влак шонымашыштым кажнын шӱм-чоныш шукташ тыршеныт, автор-шамычын кумылышт нöлтшö да шулдырышт вияҥже манын, у корным темленыт, марий сылнымутнан ончыкылыкшо вияҥын кайыже манын, нунынат тыршымашышт кӱлешан манын пеҥгыдемденыт. Погынымаш годым самырык-влак икте-весышт дене палыме лийыныт, тыгак лӱмлö писатель-шамыч дене пырля кугу мутланымашке ушненыт.

Семинар-совещанийыште саламлымаш шомакым ятырын ойленыт. Теве Марий Эл Республикын калык поэтше Анатолий Тимиркаев тыгерак манын:
- Марий писатель ушем самырык-влакым воспитатлыме пашалан эреак тӱткышым ойырен. Мый икымше гана 1974 ийыште писатель-влакын погынымашышкышт миенам. Тунам мый пединститутын 5 курсыштыжо тунемынам. Тиде пагытыште Валентин Колумб, Миклай Казаков, Семён Вишневский, Михаил Якимов, Семён Николаев да молат пашам чолган виктарен шогеныт. Семинар-совещанийыш эсогыл Москва гычат писатель-влак толеденыт. Мый Алексей Смольниковым, Александр Архангельскийым, Владимир Костровым шарнем. Совет жапыште Москваште самырык возкалыше-влаклан всесоюзный совещанийым кажне кум ий гыч эртареныт. Тушко мый 1979 ийыште логалынам. Тыгай погынымашыш 300 утла еҥ чумырген, а студент-влак денже пырля иктаж 800 еҥат участвоватлен. Ме арня наре Москваште иленна да возымо сомылым тунеммына. Кызыт мый самырык возкалыше-влакым «Ончыко» журнал дене кылым кучаш ӱжам. Шукерте огыл марий журнал-влак Марий книга савыкташ пелен савыкталташ тӱҥалыныт. Ме кызыт Йошкар-Оласе Панфилов уремысе 39 №-ан пöртыштö верланенна.

Поэтесса, Марий национальный президент школ-интернатын директоржо Лидия Иксанова поро мутым каласен:

- Кызыт шуко возкалыше шканже шке йодышым пуа: молан возаш, молан тиде мылам кӱлеш? Садыгак уремыште капитализм озалана, окса чыла вере вуйлата. Тыге шонаш гын, сылнымутшат огеш кӱл. Тыланда тиде вийым Юмо пöлеклен, садлан те возыде огыда керт. Мый денем тыгак лийын. Икымше книгам деч вара ятыр ий серен омыл, но корнем тушкак вӱден луктын. Икымше гана семинар-совещанийыште 1983 ийыште участвоватленам, изиш варарак книгамат савыкталт лекте. Мутат уке, сылнымут чыным гына йöрата, шойышташ тӱҥалыда гын, лудшыеҥ тидым умылен, тендан деч кораҥ кертеш, кеч-кунамат шкенан лудшынам пагалышаш да тудын чон йодмыжым шукташ тыршышаш улына. Ме самырык-влак верч шогена, шушаш жапыште школыштына сылнымут да театр направленийым почаш шонена. Ик тӱҥ задачына: ялысе уста ӱдыр-рвезе-влакым муын туныктен лукмаш. Йочалан шулдырым пуэт гын, тудо чоҥешта, шулдырым пӱчкат гын, талантан икшыве вийдыме лиеш. Школна йоча верч азаплана. Уста шӱлышан ӱдыр-рвезе-влакым пагален ӱжына.

Поэтесса да мурызо, Олык Ипай лӱмеш премийын лауреатше Татьяна Соловьёва ятыр студент-влакым пеленже конден, тыгерак манын:
- Кö таче возкалымашым кӱлешанлан шотлен, тудо толын. Тидыже куандара. Ме шукерте огыл «Муталан» сайтым почынна. «Поэзий шепкаште» сылнымут ушем у автор-влакым вуча. Кöн чоныштыжо поэзий шӱлыш озалана, кö ойлымашым але пьесым воза, кö сылнын лудеш – икманаш, сылнымутым йöратыше-влакым шкенан деке пагален ӱжына.

Прозаик Мария Илибаеват ятыр поро шомакым ойлен:
- Семинар-совещаний гоч мыят эртенам. Ме тудым идалык мучко вучена ыле, возымынам машинке дене печатленна. Но мемнан возымым савыкташ вашкен огытыл. Жапше тугай ыле. Кызыт возышо шуко, качестве южгунамже начаррак, илыш сÿрет ÿмбачын ончыкталтеш. Проблемым öрдыж гыч кораҥ каяш тöчена. Илышым кузе ужат, тугак возыман. Шке жапыштыже тале публицист Сергей Комков ойлен: «Кузе моштет да пытартыш гана возымет семын возо». Чынак, пуйто тиде пытартыш кечет, да возаш жапетшат уке, туге шонен серыман, кажне шомакым шокте гоч йоктарымыла ойыркален тыршыман. Тунам лудшо еҥет тыланет вигак ÿшана. Возымо пашам черлан шотлем. Тиде чер деч ик эм гына: возаш да возаш.

Прозаик, Марий книга савыктышын директоржо Юрий Соловьёвын мутшо кажнын чонышкыжо логалын:
- Тыгай семинарыште ме вашла шинчаш ончалына, чоннам почына. Ош тÿняште мыняр еҥ - тунар шонымаш, мыняр поэт - тунар почеламут. Тачысе вашмутланымашнан саскаже але лектышыже лиеш шонем. Ме ончыкыжо кузерак пашам ыштыме нерген ойлышаш улына, ала-могай гынат корным рашемден улына гын, таче вашлиймаш шотлан толеш. Куанем: тÿжем гыч ик але кок поэт лектеш гынат, изи чотан марий калыклан пеш сай. Южгунам прозаик шагал манын ойлена, а вет нуным куштена гын, нуно лектынак шогат, сылнымутнат поян лиеш. Эре шортын кошташ тÿҥалына гын, тиде сай огыл. Илен-илен, тыглай айдемылан кочкашат, чияшат кÿлеш, ик сылнымут дене илен лекташ йöсö. Йöным кычалаш кÿлеш: илаш да сылнымут дене кылым кучаш. Эше ешарынем: «Ончыко» журналым тÿткын эскерыза. Тушто савыктыме «Яндар памаш» сылнымут конкурсыш ушныза, сеҥышылан увертарыме 20 тÿжем теҥге шагалжак огыл. Номинаций-влак икмыняр улыт: прозо, поэзий, публицистике, журналистике, драматургий, радиожурналистике.

Кажне авторым у корныш шогалмыж дене саламлыман да возымаштыже сай могыржым палемдыман. Семинарыште лийше-влак: Вера Гордеева, Алёна Яковлева, Светлана Бессонова, Алевтина Богданова, Анастасия Нестеренко, Елена Годунова, Ирина Салтыкова, Христина Александрова, Вероника Мустаева, Надежда Васильева, Юрий Костин, Александра Каяткина, Кира Киткаева, Илья Архиреев, Сергей Вилявин да молат возымо сомылыштым ончыко вораҥдарат.

Надежда Васильеван шукерте огыл Эстонийыште почеламут сборникше савыкталт лектын. Сылнымутшым тӱнямбалне кумдан палыме писатель Арво Валтон эстон йылмыш кусарен. Надежда Васильева почеламутлашке эреак у шӱлышым пурташ тырша, серымаштыже мастарлык кушкынак толеш, да у книгажат чапле образ-влак дене поян.

Алёна Яковлева мастарлыкше дене моло-влак деч чотак ойыртемалтеш. Тудо ятыр вере уста мурызо семын палыме.

Светлана Бессонова шукерте огыл «Пиал дек кайыме корно» ойлымаш-влак сборникым савыктен лукто. Пытартыш жапыште драматургий дек шӱмаҥын. «Ковышта эрге» йомак-влак книгаже кугу тираж дене савыкталтын да таче кече марте калык коклаште пеш писын шарлен.

Вера Гордееван таче кечылан шочшо ятыр сєрал мурыж дене кугешнена. Тудын лирике кумылжо лудшым шке велкыже савыра.

Юрий Костин икмыняр гана Москваште Россий да СНГ элласе самырык возкалыше-влаклан эртарыме форумышто участвоватлен, кызытат шке мастарлыкшым тапта.

Даша Нестеренко шке возымыж дене чылаштымат куандарыш.

7-ше №-ан школын 2-шо классыштыже тунемше Екатерина Мимеева йомакым да почеламут-влак мастарын возкала, «Чыламат шке шонен муам да возем, ача-авамыт мыланем огыт полышкале, чыла сӱретым вуйуш гыч налам», - манын пеҥгыдемдыш изи автор. Адакшым кажне йомакшым ӱдыр сӱрет дене сöрастара. Изирак блокнотшо кид дене серыме да сӱретлыме дене темын.

Кызыт республикысе ятыр школышто сылнымут кружок-влак пашам ыштат. Нуным опытан туныктышо-шамыч вуйлатен шогат. Ты гана семинар-совещанийыш шке тунемшышт-влакым Медведево район Руэм школ гыч Галина Валентиновна Шалагина, Н. Заболоцкий лÿмеш 2-шо №-ан Шернур школ гыч Софья Альбертовна Рослякова ден Римма Юрьевна Индюкова, Йошкар-Оласе 7-ше №-ан школ гыч Ирина Вячеславовна Закиева конденыт. Ӱдыр-рвезе-влак сылнымутышто икымше ошкылым ыштат, но южыштын возымышт сай кӱкшытан.

Самырык автор-шамычын серымыштым «Эрвий» да «Дружба» альманахлаште, «Ончыко», «Кече-Солнышко» журналлаште, «Марий Эл» да «Кугарня» газетлаште савыкташ темлена.

Ойлат, нöргö кушкылым вӱдыжтарен куштет гын, сай саскам налат. Садлан тачысе кечын возкален шогышо самырык автор-влакым ужын, эскерен, полышым жапыштыже пуэн шуктыман. Садлан уста возкалыше-влакын книгаштым савыктен лукташ Марий Эл писатель ушемат, Марий книга савыктышат йöным кычалаш тӱҥалыт да шотым муыт манын шонем.


Автор: Светлана Архипова, Марий Эл писатель ушемым вуйлатыше.

Mari
АНО «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
АНО «Культурно-информационный центр «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
При использовании материалов сайта ссылка на «Этнокультурный интернет-журнал «Арслан» обязательна.
E-mail: mari-arslan@mail.ru. Тел. 8-917-703-66-24.