Сылнымутыш корно: Арале такыр корнынам тый курымеш

Вход на сайт

Гордеева Вера Михайловна. Марий Эл Республике Параньга кундем Ермучаш ялын ӱдыржӧ. Ешыште визымше икшыве. Матародо кыдалаш школ деч вара Марий кугыжаныш университетыш тунемаш пурен. «Филолог, туныктышо» да «Менеджмент» специальность-влак дене иканаште кок дипломым налын.

Vera Gordeeva2.jpg

Ермучаш кыдалаш школышто тунеммыж годым икымше почеламутым возен. Кочажын шочмо кечыжлан. Но вара «Авамлан» манын алмаштен да икымше гана «Ямде лий» газетеш печатлалтын. Тыге усталык корныжо тӱҥалын.

Ондак йӧратымаш, тунемме илыш, еш кокласе кыл нерген почеламутым возен гын, кызыт утларакшым философий сынан мутпогым чумыра. Илыш, тӱня умылымаш, айдеме-влак кокласе вашкыл да тӱрлӧ шонкалымаш кызытсе поэзийыштыже утларак виян ончыкталтыт.

Студент пагытыште тунеммыж годым Коми Республике Сыктывкар олаште эртыше самырык финн-угор кусарыше-влакын университетыштышт тунемын. Тудо тунеммашат творческий корным вияҥден колташ кугу шӱкалтыш лийын. Тачысе кечылан 10 утла кусарыме почеламутшо уло. Адакшым шкенжынат икмыняр почеламутшым удмурт да коми йылмылаш кусареныт.

Тылеч посна марий эстрадыште мурышо артист-влаклан мурашышт шомакым келыштара. Тудын мурыжым Алёна Яковлева, Надежда Пашкина, Наташа Пушкина, Ирина Якаева, Артур Ефремов, Вената дуэт, Дмитрий Афанасьев, Ксения Юркина, Эльвира Трифонова, Ольга Бочкарева, Аделина Батаева, Александр Речкин, Марий Эл Радион коллективше, Геннадий Григорьев мурат. Эше икмыняр мурым кызыт ямдыла.

Иктешлен ончалаш гын, коло ий жапыште Вера 30 наре мурым, сборниклан ситыше почеламутым возен. Ӱшанен кодына да вучена шушаш ийлаште ик чапле книгам.

Вакш

Шога ик вакш йӧрлаш тӧчен чодыраште,
Пӱртӱсым саламлен, омсам рӱза.
Шукертак ок кой ты вер-шӧр тураште
Укшер погаш тошкештше вакшоза…

Кунамак лыпланен вакшкӱ, огеш ший,
Ок шич ложаш-пуракше чуриеш.
Шудан йолгорно ден иктат огеш мий,
Кеч лишне коҥга шикш шыман иеш.

Пустаҥше олык тӱрыш мераҥиге
Йышт толын, шыпак вучышын коеш.
Вакш могырым кӱтен кок шем шинчаж ден
Тудат пашазым пуйто кычалеш.

Шога ик вакш йӧрлаш тӧчен чодыраште,
Лач тымык дене мутым вашталта.
Вуча, ала у пагатын озаже
Ты вакш омса дек толын пералта.

Аралыза келшымашым!

Ик шыгыр кечын вашлийнет гын мый денем,
Паша я тургым, нелылык деч шылын,
Оет умбак шуяш шичнет гын кӱдынем,
Ит кӱрл ояр кечеш мемнан тый кылым.
Вачет вачем пелен тӱкна гын ик татеш,
Толшашлык кечым вашлийна гын коктын,
Кочшашлык киндынам ит опто вес атеш,
Рожаҥ-рӱдаҥше шоктена ден шоктын.
Арале такыр корнынам тый курымеш,
Мо лиймыжым аклен, да мо лийшашым.
Йолташ кодаш тый сӧренат гын ӱмыреш,
Ит ӱмылаҥде чынле келшымашым.

Илыш - модыш

Сюжет модалтын, чоҥыдымо образ
Кодеш вес авторлан роман возаш.
Кузе кӱлеш дыр машиналан тормоз,
Уремыште вес велыш савырнаш.
А сцене модыш - илышын воштончыш,
Актёр шке пӱрымашым воштылеш.
Кеч чынжым умылет - от сеҥе ойлышт,
Йылмат сценарий мутым кучылтеш.
Союжет модалтын, чоҥышашлык образ
Шке жапшым вучалта ош кагазеш.
Ойлаш ик шомакат йылмеш ок пурыс,
Тугеже модына вес тургымеш.

***

Ала чонемже лийын кере,
Ом шорт, ом вурсо, ом шудал.
Тореш ончалшылан ом сыре,
Воктен нюслат гын, ом ӧндал.
Ом шинче кӱдырчӧ деч лӱдын,
Чўчалтыш ден пырля куштем.
А кӧргӧ чоным почмо годым,
Шке шонымем ойлем туштен.
Ала илаш тӱҥалме веле,
Шагал дыр йоҥылышыжат,
Садак шуктен кышашке велын
Йӱржат, луман ош поранжат.
Кугу шижмашын ю парчажым
Пеш нӧргынек тодылынам.
А шыде илышын шояжым
Самырыкнек умыленам.

Лийын огыл амал

Лийын огыл амал муралташ яндар йӱк ден каваште,
Шӱшпык мурым куку алмаштен, ӱчашеныт кунам.
Лийын огыл амал ончалаш эртен кайышын кышашке,
Кажне толшо конден илышлан шинчымашым мылам.

Лийын огыл амал ончыкташ вургыжалше чон тўсым,
Шинчавўд ден пырляк мый кертам шыргыжал йывыртен.
Лийын огыл амал йодаш кечым эше иктым кўсын
Пÿрымаш деч, илем, мыняр жапым мылам пӧлеклен.

Лийын огыл амал шылаш толшо кугу мардеж дечын
Лач тора гыч лӱшкен толмыж дене мемнам лӱдыктен.
Лийын огыл амал ойгыраш пӱрымаш корно верчын,
Тудо неле гынат, кодын омыл нимо деч торлен.

Ярныше пӱрымаш

Орланыше чонем тоен пыл кöргыш,
Йÿр дене йоктарен шинчавÿдем.
Коден кайнам тора кундемыш ӧрдыж,
Да тыйым шÿмемлан мондаш шÿден.

А тулык чон памашын рÿдыж гае,
Чыташ лийде, эр-кас эре шолеш.
Палаш гын, пÿрымаш вуча могае?
Чон памашемын йÿкшым кö колеш?

Пич йÿдым мый ужам чевер тÿсетым,
Шара шинчатын келгытшым висем.
Омем дене тамлем мÿй гай тÿрветым,
Тидлан мый шкемым кызытат вурсем.

Пÿрышына кок пудыргышо шÿмым
Ярнен ала эре лыпландарен.
Ме икте-весыланна ок кÿл лиймым,
Трук умыла да ойырла, коден.

***

Перрон пустаҥын, шып шӱшка мардеж.
Лишемше поезд йӱк шокта тораште.
Ала эртен каен, ынде ок тол мӧҥгеш,
Шикш пушшо южышто кеч шижалтеш…
Билет арам туржалт пыта копаште.

Уке сумка, чон нелылык гына.
Шуэн от кодо, сакалташ нигушко.
Пасусо шурныла лупшалтына,
Эрласым умылаш - мужедына:
Куш корным ончыктат? Шӱкалыт кушко?

Жап шумым ончыкта ошма шагат –
Шкалан оза лияш пуа у йӧным.
Уэш кает, у корныш шогалат,
Вес поезд толмым вучалтен кертат,
Я ойырет йӧршешлан вес перроным.

***

Пеш шуко ойлышашлык шомакем,
Кӱлеш мо шонымашлан пуаш йӱкым?
Тура ончалтыш ден чонетым когартен
Сеҥем гын, южыш ом шаре мут-шӱкым.

Кычалын ом кай муро сем лоҥгаш
Чонет луштарыше кугу шедеврым.
Кеч йылме ямде шомакем пӱргаш,
Но каслан кодымо помыжалтше эрым.

Кеч ятыр ойлышашлык шомакем,
Волгалтын йӱлышӧ шижмашын йӱкшӧ.
Но таче лач ончалтыш – пӧлекем.
Кертам ыле кеч мутем ден чот пӱшкыл.

***

Тек тӱтыра шылта кайышаш корнем,
Йӱрат оҥем кыра шолемже дене.
Тек ты чӱчалтыш ден пырля шортнем,
Лач кидкопам пӱжвӱд дене лыҥ теме.

Еҥ мут – пурак, лач чыгылта пылышем,
Мӱкш ызгымат чот куржыкта торашке.
Нигӧм ом йод аклаш шке илышем,
Кеч тачак савырнем шанчаш орашке.

Чонем гыч лекше сем почеш мурем,
Еҥ сем почеш мураш – струнаже кӱрлын.
Тӱжем ден улыт кеч йолташ-влакем,
Ава-ача деч молылан ом кӱл мый.

***

Тораш ончен, мый колыштым ондалымым.
Ӱшанышыла койым ончылнет.
Лыжга мардежын вучышым öндалмым,
Поран лач пöрдö йÿштö воктенет.

Копашке нальыч вÿдыжгышö кидым,
Чон вургыжмет эскерышым ужде.
Йылмеш рудалтше ойым шыч керт пидын,
Чыла мый лудым шинчаштет шижде.

Мый вучышым торжам каласымаште,
Чот перымыла чучшо ыле тек.
Ужаш лач лÿдынам тыйын шинчаште
Волгалтше чон шижмашым весе дек.

***

Кажне кечын жап куржеш эрталын,
Пагыт шып ок шого шке вереш.
Йывыртен илаш, я ойгаралын?
Шонымаш ушем йыр йышт пӧрдеш.

Писын лудын лаштык почеш весым,
Вашкена книгам кеч петыраш…
Пÿрымашын кучыктымо чесшым,
Тамлыде, ок лий илен лекташ.

Келгытым пален налаш шем мландын,
Ок кӱл пургедаш чара кид ден.
Вӱдын тӱсшӧ кеч коеш пеш кандын,
Шуко торым йымалан тоен.

Полшымаш кода лач жаплан палым
Полшыде, кодет ушеш косам.
Ок керт поро саламлен осалым,
Коштыт кеч иза ден шольыла.

Эрла…

Эрла… У кече… Тый дечет посна.
Тӱҥалме повестьлан мучаш ок кончо.
Катлаш тӱҥалше пашма гоч от вончо….
Шукталтше шонымаш эрлаш кусна.

Эрта… Чон вургыжмо эрта эрла.
Вет жап-оза пуэн эмлаш шке мутшым,
Чаманыде мондаш шеҥгелне кодшым…
Теҥгече ден эрла кокла торла.

Эрла… Илаш мый тӱҥалам эрла.
Аклаш оҥем тич погынышо южым,
Йоча жапем гыч самырыкыш куржмым
Чарнем, кеч пагыт шкенжыным шерла.

Эрла… Мый тошто ден кылем кӱрлам,
Ом курж торашке ончылтен мый шкемым.
А таче вучалтем эрласе кечым…
Кеч тачыже – теҥгечысе «эрла».

***

Еҥ пиалым ужын, пиалан лиям мый.
Шинчавӱдым ӱштыл, шортшым шыматем.
Тайыл курык дене мунчалтен вола гын,
Йолташемлан кидым шоныде шуэм.

Ош куэ пушеҥгын ладыражым налын,
Ӱдыр чоныш ий ден порым ешарен,
Кушкынам ушаҥын, йол ӱмбак шогалын,
Йолгорнем молан гын кече когартен.

Корнывожыш лектын, колыштам пий йӱкым.
Пий – йолташ ӱшанле, еҥ пелен лиеш.
Шкет кодмек кастене, але шыже йӱдым,
Пий йӱк тулык шӱмым шыматен кертеш.

Еҥ коклаш логалын, тӱрлӧ шонымашым
Колышташ перна, кеч ок кӱл мыланем.
Ойырен моштем гын шокте дене кажным –
Огыт тодыл ыле поро кумылем.

***

Куржам мый чарайолын келын вÿдым,
Почеш кышам тек ончыкта мландеш коштмем.
Шинча йымалне кодшо пале йÿрын,
Тачеш ом шорт гынат, сÿретлыже шортмем.

Кушан лийшаш улам, лиям мый тушто,
Йыплен ойлат я шÿрдыл – пылышем чыта.
Кертеш у вийым налын сусыр кушкыл,
Кунам лавыра вÿдат вожешыже вита.

Пустаҥше курык, укшдымо пушеҥге,
Шÿртнен, тайнен возат гынат, нимом кучаш.
Шеҥгелне шуко корно, таче шерге,
Чара йол ден ты курыкыш кÿзаш.

Mari
АНО «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
АНО «Культурно-информационный центр «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
При использовании материалов сайта ссылка на «Этнокультурный интернет-журнал «Арслан» обязательна.
E-mail: mari-arslan@mail.ru. Тел. 8-917-703-66-24.