91 ияш сар ветеран Сеҥымаш кечым порын вашлие да… чеверласыш

Вход на сайт

Тиде - илыш: теҥгече айдеме дене вашлийын мутланет, а таче… Да, каят мемнан деч Кугу Ачамланде сарыште лийше-влак... 2015 ий 8 майыште 91 ияш сар ветеран Раиса Степановна Кудрявцева деке «Саскавий» марий ӱдырамаш ушемын еҥже-влак мийышна. Порын мутланен шинчышна, пайрем дене саламлышна, шӱйшерым, марла календарьым, георгиевский тасма гыч келыштарыме брошьым пöлеклышна. Но Сеҥымаш кечым вашлийме деч вара, 10 май йӱдымак, пагалыме Раиса Степановна каен колтыш…

KudravzevaPaisija2_Arslan.jpg

Тыгай еҥ дене вашлийын мутланен шукташ, мутат уке, кугу пиал. Вет Раиса Кудрявцева сар жапым шарналтыш, тунамсе нерген шуко каласкалыш. Шкеже Марий Эл Медведево район Эҥерӱмбал ялыште шочын-кушкын. «1941 ийыште лачак индешымше классыште тунемынам. Сар тӱҥалмым радио дене увартареныт. Чылан шортыт. Ынде мучаш, шоненна. Тиде кастенак повестке-влакым пуэдат, самырык-шамычым наҥгаят. Ачам, вара Ведаси акамат сарыш кайышт. А мый экзаменымат шым сдатле. Сарыш кайыше завклад олмеш пашаш шогалтышт. Икмыняр пагыт гыч адак ала-кöм наҥгаяш кӱлеш, авамын эргыже эше изи, ачам ден акам сарыштак улыт. Тыге мылам повестке тольо», - шукерте огыл ойлен шинчыш чолга ӱдырамаш.

Ончыч самырык Раисам моло дене пырля Москош наҥгаеныт. Самолётым йӱк дене палаш тунемыныт. Тиде мемнан чоҥешта? Скоростьшо могай? Могай кӱкшытыштö? Мыняр экипажым, грузым налын кертеш? Яра але иктаж-мом наҥгая?.. Ик тылзе тунемме деч вара Калиниград кундемыш колтеныт. Вышкышке шогалтеныт. Сар мучаште Литвашке миен шуын. Туштак, ик изи олаште, Сеҥымашым вашлийын. «Ты пагытыште бандит-шамыч шукын улыт ыле. Но мемнам логалын огытыл. А тунам чыланат сар пытыме нерген ойленыт. Чот вучымо. 9 майыште телефон дене увертарышт – ох, тöрштылна вет. Куан тӱргоч ташлен!» - эртыше пагыт дене палдарен кодыш Кудрявцева.

KudravzevaPaisija_Arslan.jpg

Сарыш 1943 ий январьыште наҥгаеныт гын, шочмо кундемышкыже 1945 ий июнь тылзыште толын шуын. «Да, тöкö (мöҥгö) чон чот шупшын. Угыч айдеме семын илыме шуын... Немыч самолёт вуй ӱмбачак чоҥештен эрта - шӱм чытырен пыртка… А ме йӱдшö-кечыже, йӱштыжö-шокшыжо, эсогыл 30-40 градус йӱштыштö резин кем дене, кӱшнö шогымо, кавам эскерыме», - мутшым шуйыш пырля шинчыме годым Раиса Кудрявцева.

Ӱдырамаш ешарыш: «Ме пиалан улына: Ведаси акам дене таза тöкö пöртылна. Ведаси пырля пелашым кондыш. Кеч ӱшане, кеч уке, но сарыш кайымем годым ковам ыресыжым пуэн колтыш. Арален. Лачак ачана Курск воктене йомын... Мыйым склад гыч наҥгайышт, складышкак тольым. Вара школышто бухгалтерлан ыштышым, чоҥымаш пашаш куснышым да пенсий марте туштак тыршышым. Пелашем дене ныл икшывым ончен куштышна, кумытынже илат».

Раиса Степановнан шым уныкаже да шым уныкан уныкаже улыт. Пытартыш жапыште тудым Татьяна ӱдыржö ончен, молат полышкаленыт. Вашлийме годым Татьяна кугыжанышым тауштыш: сарыште лийше-влаклан кугу пенсийым да сай медицине полышым пуат.

KudravzevaPaisija4_Arslan.jpg

Сар ветеран 2015 ий 18 апрельыште 91 ийым темен, пытартыш марте чыла шарнен, уш-акылже яндар лийын. 9 май кечын саламлаш родо-тукымжо чумырген. Тунам Раиса Степановна Кудрявцева ласкан шӱлалтен: «Теве эше ик Сеҥымаш кечым вашлийна…». Кийыме мландыда пушкыдо лийже. Чолга марий ӱдырамаш, ме Тендам эре шарнаш тӱҥалына да Кугу Сеҥымашым лишемдаш полшымыланда, тыныс кавам пöлеклымыланда мланде марте вуйнам савена.

Автор: Эльвира Куклина.

KudravzevaPaisija3_Arslan.jpg

KudravzevaPaisija7_Arslan.jpg

KudravzevaPaisija6_Arslan.jpg

KudravzevaPaisija1_Arslan.jpg

Mari
АНО «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
АНО «Культурно-информационный центр «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
При использовании материалов сайта ссылка на «Этнокультурный интернет-журнал «Арслан» обязательна.
E-mail: mari-arslan@mail.ru. Тел. 8-917-703-66-24.