Татарстан кундем Мари-Суксу школышто Кугу Ачамланде сарын ветеранже-влак дене вашлиймаш эртыш

Вход на сайт

Кугу Ачамланде сар да тудо корным эртыше-влак нерген самырыктукым пален шогыжо манын, Татарстан кундем Актаныш район Мари-Суксу кыдалаш школышто шуко мероприятий эртаралтеш. Теве 2015 ий 16 апрельыште шарнымаш касыш погынышна.

TbY8cJtElVs.jpg

Пайремым торжественно почмаште ялсовет вуйлатыше Расул Харисов да школ директор Эдуард Галиев шушаш кугу пайрем дене ветеран-влакым саламлышт, тазалыкым, кужу деч кужу ӱмырым, тыныслыкым тыланышт.

Шучко жапым шарналташ ветеран-влаклан пеш неле. Нуно шинчавӱд деч посна эртыше жапышке пӧртылын огыт сеҥе.

1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште сеҥымылан 70 ий темеш. Да, Татарстан кундем Актаныш район Мари-Суксу ялын калыкшат сар деч ӧрдыжкӧ кодын огыл. А ме, самырык-влак, коча-кованан, сарыште лийше-влакын тыныс илыш верч кучедалмышт нерген палышаш улына. Тачат сарыште кредалше, сеҥымашым тылыште лишемдыше-влакын чапышт дене кугешнена. Но кажне ийын ветеран-влакын чотышт изимеш. Чаманен каласаш логалеш, пиалан илыш верч кредалше кажне еҥлан ынде вуйым савен огына керт.

Кызыт Мари-Суксу ялыштына Кугу Ачамланде сарын ик ветеранже Арсланов Минтимер Минликаевич, тылын 12 ветеранже да сар пагытын 26 йочаже («дети войны» манына) ӱмырыштым шӱят.

GfPJoXGhMdQ.jpg

Ме палена, пӧръеҥ-влакын сарыш кайымекышт, тӱрыс паша ӱдырамаш да икшыве-влакын вачӱмбакышт возын. Нуно, чыла нелылыкым чытен, колхоз пашаште йӱдшӧ-кечыже тыршеныт, ешымат онченыт. А изи-влаклан весела йоча жапым ужаш пиал логалын огыл.

Теве Айбашева Фиалка Мурзагалиевнан шарнымашыжым ушешем пыштем: «Кугу сар тӱҥалме годым мый кокымшо классым тунем пытаренам. Осал уверым колмеке, ешыште чылан шортынна. Эрлашыжым ял гыч еҥ-влакым мобилизоватлаш тӱҥалыныт. Вич изамым фронтыш ужатенна. Иктыжат мӧҥгеш савырнен ыш пӧртыл. Неле лийын. Кызыт, йоча-влак, те тыгай мотор волгыдо школышто тунемыда, а мемнан тунам тетрадьнат лийын огыл. Книгасе яра верлашке возена ыле. Урок деч вара пасушко пашаш коштынна. Сеҥымашым лишемдаш кеч изи надырым пышташ тыршенна».

Умбакыже чал вуян ӱдырамаш ешарыш: «Ялна мыланна пеш шерге. Тышеч шуко лӱмлӧ врач, туныктышо, колхозник-влак лектыныт. Садлан теат тыршен тунемза. Элнан патриотшо лийза, таза лийза!»

Фиалка кокайын мутшо ӱжмаш семын йоҥга. Да, тудо лым лийде тыршыше айдеме. Ял школышто туныктышо лийын, химий да биологий дене йоча-влаклан келге шинчымашым пуэн шоген. Кызытат, 85 ийым эрталтен гынат, нимынярат яра ок шинче. Сурт-сомылкам тӧрла, пакчаште тырша, вольыкым онча. Рафаэль павайлан сай пелаш, ныл икшывыжлан ласка ава, уныкаже-влаклан поро кова.

Надриев Яманай Исанбаевич, тунам эше изи лийын гынат, 1945 ийысе Сеҥымаш кече дене кылдалтше событий-влакым сай шарна. «Тушманым сеҥыме нерген увер ялыште пеш вашке шарлен. Чылан вучен налме кечылан куаненыт. Олян-олян фронтовик-влак ялышке пӧртылыныт. Коклаштышт киддымат, йолдымат лийыныт. Но нуно садак пиалан лийыныт, шочмо кундемышкышт эсен савырнен толыныт».

«Сорла тылзе. Калык пасушто тыршен. Пасу корно дене ял деке ик салтак лишемын. Тиде мемнан Камали изайна! А вет тудын колымыжо нерген сельсоветышат похоронка толын. Авам чот куанен! А мый изи йоча, изамын пилоткыжым чиен, солдатский ременьжым пидын, уремыште куржталынам», - шинчавӱд йöрö каласкалыш Яманай Исанбаевич. Кызыт Яманай павайлан 75 ий. Сар жапыште ньога гына лийын, но сар шӱмешыже келге кышам коден.

Хайбуллина Минсылу Ярмухаметовнан марийже – Хайбуллин Заки, Кугу Ачамланде сарын ветеранже, таче марте илен шуктен огыл. Шкеже Минсылу кокай тылын ветеранже улеш. Тудо сар жапыште немыч пленыш логалше-влак нерген шарналтыш.

Арсланов Владимир Минтимирович школ директорлан историй документ-влакым кучыктыш: 1935 ийыште Исаева Тучулан, 1-ше Татар пашаче молодёжьын съездын делегатшылан, пуымо 61-ше номеран мандатым, 1944 ийыште Татарийысе ялсовет вуйлатыше-влакын погынымашышкышт Исаевам ӱжмаш кагазым. Ынде нине документ-влакым школ тоштерыште ужаш лиеш.

Кызыт тиде чыла историеш гына кодын. Но историйым палыде, Шочмо элым, калыкым йӧраташ огеш лий. Ме историйын ик лаштыкшым шергална. Муро, куштымаш, изирак сценке-влак, фильм-влак ик жаплан сар пагытыш пӧртылтышт. Тыгодым залыште шинчыше кажне еҥ, калыкын подвигше дене кугешнен, очыни. Вет Кугу Сеҥымашлан шагал огыл еҥ вуйым пыштен, мыняр пӱжвӱд, шинчавӱд йоген, мыняр ойго еҥ-влакын чоныштым коржтарен, шортарен.

Кас мучашыште сар пасуэш вуйым пыштыше-влакым шарналтышна. Йоча-влак шке кид дене ыштыме изирак пӧлекым шерге уна-влаклан - ветеран-шамычлан - кучыктышт.

Автор: Анастасия Галиева, Татарстан кундем
Актаныш район Мари-Суксу школын тунемшыже.

dcU02aNaw1s.jpg

HmXShawy_50.jpg

IaQVU-Ntfdw.jpg

Lwv14xhj-7c.jpg

yEakUTGYwew.jpg

wmKmHVlwpdc.jpg

Икымше лаштыкыш пöртылаш>>>

Mari
АНО «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
АНО «Культурно-информационный центр «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
При использовании материалов сайта ссылка на «Этнокультурный интернет-журнал «Арслан» обязательна.
E-mail: mari-arslan@mail.ru. Тел. 8-917-703-66-24.