Конкурс: "Ярамарий кундемын патырже" (фото)

Вход на сайт

Чернигов кундем Репкинский районын кечывалвел ужашыштыже, Днепрын шола серыштыже, Неданчичи лӱман села уло. Кугу Ачамланде сар пагытыште тушеч шагал огыл партизан-влак лектыныт. Нуно М.Н.Таранущенко вуйлатыме соединенийыште да подпольный группышто кредалыныт.Тысе вер-шӧрым тушман кид йымач 1943 ийыште утарыме. Тидым да Днепр гоч вончымым иза-шольо шӱгар, памятник-влак шарныктат.

PobedaAlekseeva7_Arslan.jpgНеданчичи дене кылдалтын Ярамарий кундемын эргыже Николай Павлович Павловын подвигше. Тудлан 1944 ий 15 январьыште Совет Союз Герой лӱмым пуымо.

СССР Верховный Совет Президиумын Указше лекме деч вара ныл кече эртымеке, «Боевой призыв» красноармейский газетын номерже куандарыше уверлан пӧлеклалтын, «Днепрын Геройжо - Совет Союзын Геройжо-влаклан боевой салам!» - кугу вуймут дене лектын. Газетын ончыл статьяштыже возымо: «Днепрым форсироватлымаште тудын героический участникше-влак уло тӱнялан ончыктеныт: совет воин-влакын нимо чараклен огеш керт. Ме кызыт ончыко каена. Тек Днепрын Геройжо пример лийын кодеш».

Ончыл страницыште газет куд геройын карточкыжым пуртен, иктыштыже – гвардий сержант Николай Павлович Павлов.

Могай подвигым ыштен землякна? Тиде йодышлан 218-ше гвардейский стрелковый полк командир гвардий подполковник Бойцовын подписатлыме наградной лист вашешта: «1943 ий 27 сентябрь вашеш йӱдым Днепрын касвел серыштыже, тушман чот лӱйкален гынат, - возымо наградной листыште Н.П.Павлов нерген, - десантан первый пушыштак каен. Сер деч тораште огыл пудештше снарядын толкынжо пушым кумыктен. Шӱй даҥын йӱштӧ вӱдыштӧ, нӧлталме кидыште оружийым кучен, шке боевой йолташыже-влак дене пырля серышкыже вашкен. Парторгын ужмо шокшо мутшо да рота командирын кӱчык приказше почеш Павлов йолташ первый лу герой коклаште ончыко каен.

Шукын лийын огытыл гынат, нуно, моштен верланен, тушман ӱмбак туге лӱйылташ тӱҥалыныт, пуйто эҥер серыште вончышо-влакын оружийышт моткоч шуко лийын. Лӱдмыж дене тушман чакнаш тӱҥалын. Немыч-влакым поктен, Павлов тушман траншейыш ик эн ончыч миен лектын да вашпижмаште штык да приклад дене немыч- влакым почкен ,тыге тушманым эше чот лӱдыктен. Нимом ончыде, тушман деке 50 метр марте лишемын да шке пулемëтшо гыч вулно йӱр дене тушманын радамым шуемден.

Мемнан боец-влак лӱйкалымым чарнен огытыл, тыге полкын подразделенийже-влаклан, а вара чумыр дивизийлан эҥер гоч вончаш йӧным ыштеныт.

Тылеч вара кредалмаштат эреак ончыл радамыште лийын, боец-влакым тушман ӱмбак контратакыш кынелтен, Днепрын касвел серыштыже налме плацдармым кумдаҥдаш полшен».

Тыге кредалын Днепр гоч вончымо годым Николай Павлов. Мом шонен тунам марий рвезе? Шочмо мландым утарыме нерген, шочмо калык сар деч посна илыже манын. Боевой задачым шукташ лекме деч ончыч ротышто боец–влакын погынымашышт эртен, тушто нунын ончылно могай сомыл вучымым ик гана веле огыл ушештарен шогеныт.

Шарналтен Николай Павлов рото командирын ача семын пуымо сугыньым. Вуйуш гычше лектын огыл Рӱдӧ фронтын Военный Советшын ӱжмыжӧ:

«…Мемнан фронтын войскаже Украина мландыште 100 утла меҥгым эртен. Илышым да эрык кечым угыч вучен шуктен 1100 ял ден олаште шуко тӱжем еҥ. Мемнан дивизий-влакын сеҥымаш ошкылышт ватына, авана , йочана-влакын шӱмышкышт куаным шыҥдарен.

Тушман лунчырген. Куатле наступлений уло фронт мучко кая. Тушман аралалташ йӧнлӧ верым кычалеш, пеҥгыдемдалт шичнеже.Тидлан йӧным пуыман огыл!

Ошкылнам вияҥдаш, тушманым чарныде покташ да покташ!

Ончыко, йолташ–влак!»

77-ше гвардий стрелковый дивизий 61-ше армийын соединенийже-влак кокла гыч Днепрым эн ончыч вончен. Форсирований чаткан да рӱж эртен. Сандене армийын Военный Советше дивизийын командиржылан да личный составшылан благодарностьым увертарен. Шуко боец ден командирлан боевой наградым пуаш темленыт. Вот тунам, 1943 ий 5 октябрьыште, гвардий сержант
Н.П. Павловланат наградной листым возеныт. Полк командирын ойжо дене дивизий командир гвардий генерал-майор В.С.Аскалепов, вара 9-ше гвардий стрелковый корпус командир генерал-майор А.А.Борейко, тыгак 61-ше армийын командующийже гвардий генерал-лейтенант П.А.Белов келшеныт. 1943 ий 12 октябрьыште наградной листыш шке кидшым Рӱдӧ фронтын армий командующий, генерал К.К.Рокосовский пыштен. Тыге 1944 ий 15 январьыште СССР Верховный Совет Президиумын Указше лектын.

Совет Союз Герой лӱмым пуымо нерген Указ лекмеке, Н.П.Павлов кок гана сусырген. Ончыч – Днепрым вончымо да чапле подвигым ыштыме деч вара, эҥер деч ятырлан торлымеке.

Госпиталь гыч лекмеке, курс деч вара разведротыш логалын, вес диви-зийыште кредалын. Кокымшо гана - Белоруссийым утарышаш верч кредалмаште нелын сусырген. Николай Павлов уэш госпитальыш логалын. Поезд лӱддымӧ пулемëтчикым Новосибирск ола марте наҥгаен. Тушто пел идалык марте эмлалтын. Госпитальыштак Совет Союз Герой лӱмым пуымо нерген пален налын.

1944 ий. Гвардий сержант Н.П.Павлов Белоруссийым утарыме деч вара 15-ше гвардий стрелковый дивизий дене пырля Эрвел Пруссийыш толын лектын. Польшышто Гдыня, Данциг ола-влакым утарымаште лийын, Штеттиным штурмоватлен. Висла ден Одер эҥер-влакым форсироватлен. Фронтовой корно пытартышлан тудым Берлиныш конден.

Сеҥымашым лишемдышаш верч уло вий-куатшым, усталыкшым пуышо землякна армий гыч 1947 ийыште гына пӧртылын. Тунам тудо 23 ияш лийын. Самырык кап-кыл фронтышто налме сусырым эше сеҥен. Н.П.Павлов тыныс ийлаште землякше-влак дене пырля тӱрлӧ вере тӱрлӧ пашам ыштен: райцен-трыште да сельсоветыште, Комсомольский чодыра пунктышто, «Совет» колхозышто…

Сар корно неле, эртымекшат шкеж нерген шижтара. Теве сусыр-влак ге-ройын тазалыкшым койын лунчыртеныт. Нылле ныл ийыш тошкалмеке, 1968 ий 8 майыште, Николай Павлович Павлов шочмо ялым - Морко район Изи Ярамарийым - ӱмырешлан коден каен.

Геройым шочмо кундемыште огыт мондо. Совет Союз Герой Николай Павлович Паловын лӱмжым верысе школлан пуымо. Тиде школ ончылно 1979 ийыште геройын бюстшым шогалтыме. Чаманаш веле кодеш, ты школым петырыме, лач геройын шочмо кечынже да Сеҥымаш кечын бюст ончыко клуб пашаеҥ-влак пеледыш аршашым кондат.

PobedaAlekseeva_Arslan.jpg

PobedaAlekseeva1_Arslan.jpg

PobedaAlekseeva6_Arslan.jpg

Павлов Николай Павловичын подвигше нерген пошкудыжо каласкала.

PobedaAlekseeva5_Arslan.jpg«Армий гыч йӧршынлан пӧртылмеке, Николай Павлович дене шуко мутланен шинченна, эртыше сарым шарналтыме. Утларакше тудын Днепр эҥер верч кредалмыж нерген. Каласкален Николай Павлович простан, чиялтыде, тӱрльым шонен лукде; кузе тудо Днепр эҥер воктене служитлен. Тудо старший сержант лийын, подчиненийыште - 12 салтак: 5 узбек да молыжо руш. Узбек-влак шке йылмышт дене мутланеныт, тыге Павлов нуным умылен огыл. Ик гана узбек-шамыч командирын мален колтымыжымвучен шуктымеке, йӱд шумеке шылын куржыныт, Днепр эҥер гоч вонченыт.

Эрдене пале лийын: 5 салтак уке. Павловлан каласеныт: «Тыйын кок корно: але кольмым нал да шӱгарым кӱнчӧ, але салтак-влакым мӧҥгеш пӧртылтӧ».Тудлан кок моклака сакырым, кок ракетым: ужаргым да йошкаргым, котомкам да пӧрням пуеныт. Да каласеныт: муат гын - ужар ракетым колташ, уке гын - йошкаргым.

Николай Павлович пӧрняшке возын, кок километр наре Днепр сер дене йоген каен. Сер деке чакрак миен шумеке, пӧрдшӧ агур вӱд дене пӧрдын, пыкше вӱдуа укшым кучен, серыш лектын кертын.Тудо мӧҥгеш сер дене кок километр наре каен, вара йӱк-йӱаным колын. Тыге салтакше-влакым муын, пӧртылтен. Кӱлешан уверымат конден.

Ужар ракетым колтымеке, пале лийын, Павлов мӧнгеш пӧртылеш. Кугу подвигым ыштымыжлан сержант Павлов нерген Москвашке вовозен колтеныт. Палов Николай Павловичлан Герой лӱмым да Йошкар Шӱдыр ден Ленин орденым пуеныт. Тудлан Москосо Кремыльыште М.И.Калинин шкежак Йошкар шӱдыр орденым оҥешыже пижыктен да грамотым кидышкышыже кучыктен.

Мылангем герой проста улмыж дене шарнымашеш кодын, моктаныме койшыжымат шижын омыл. Икманаш, марий калыкын тыглай эргыже.» - тыге каласкала тудын нерген поро пошкудыжо Александр Макарович Макаров.

PobedaAlekseeva3_Arslan.jpg

Павлов Николай Павлович нерген пелашыже каласкала.

PobedaAlekseeva4_Arslan.jpg«Марием , Павлов Николай Павлович, дене сар деч вара 1948 ийыште ушнымо. Тудо сарыште ятыр сусырген. Новосибирск олаште госпитальыште эмлалтын. Йолжо сусырген, сусыр вереш шукш налын. «Сусыр верже тунар корштен огыл, кунар шукш кочмыжо корштен»,- чон корштен каласкален. Сусыр салтак ятыр лийын, ончышо шагал улмаш.

Варажым тазалыкше начарлан кӧра, неле пашам ыштен кертын огыл. Ондакше кадр шотышто пашам виктарымаште тыршен, чодыра комендантлан ыштен. Но шÿм воктенысе пуля шкенжым эреак ушештарен, кажне ийын Кожласола госпитальыште эмлалтын. Ик ийын кок ганат эмлалташ миен толын, полшен ышт керт, самырыкак илыш дене чеверласыш. 1968 ий 8 майыште шочмо велыштак тойышна.»

Автор ойла: "Чачук кокай деке ятыр ий уна, экскурсант, тунемше-влак толеденыт.

Геройын илышыж нерген йодыштыныт. Тунам тудо, кугешнен, пелашыжын наградыже-влакым ончыктен, Кожласолаште лукмо пулям кучыктен, карточка-влакым шымлен.
Чаманен каласаш логалеш, Татьяна Павловна Павлова (фотошто покшелне) ош тӱня дене чеверласен…

Ме нуным эре шарнен илаш тӱҥалына".

Автор: Инна Алексеева, Морко район, Петровский школ.

PobedaAlekseeva2_Arslan.jpg

Mari
АНО «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
АНО «Культурно-информационный центр «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
При использовании материалов сайта ссылка на «Этнокультурный интернет-журнал «Арслан» обязательна.
E-mail: mari-arslan@mail.ru. Тел. 8-917-703-66-24.