У проект: «Мый улам марий ӱдырамаш»

Вход на сайт

«Саскавий» марий ӱдырамаш ушем илышыш эше ик у проектым шыҥдара. Тудо «Мый улам марий ӱдырамаш» маналтеш да кумдан палыме марий ӱдырамашын илыш корныж нерген каласкалыше ныжыл кас семын эрта. Икымше вашлиймаш 5 декабрьыште Марий телевидийын историешыже мондалдыме кышам кодышо диктор Роза Рябцева дене лийын. А проектын авторже – тыгаяк чолга ӱдырамаш, «Саскавий» ушем вуйлатышын алмаштышыже Ираида Степанова.

IMG_2054-.jpg

Ныжыл касыште Роза Викторовна ден Ираида Александровна, чон почын, илыш, тудын тӱрлӧ шӧрынжӧ нерген мутланеныт. Тыгодым залыш чумыргышо калык эртыше пагытыш пӧртылын: кугурак-влак тунамсым угыч шарналтеныт гын, самырык-шамычлан моткоч пайдале лийын тыгай ушан, шкем кучен моштышо, йытыра ӱдырамаш нерген шукырак пален налаш. Да, Роза Рябцева тачат - сай пример: 66 ияш гынат, шкежым тыгак тыматлын куча, тыгак шыман пелештен колта. Кызыт ынде мӧҥгыштыжӧ, сад-пакчаштыже шогылтеш, мотор деч мотор пеледышым кушта. Тунамак шке тазалыкшым ший памаш вӱдыштӧ чывылалтын аралаш тырша.

А тудын ныжыл йӱкешыже ик тукым веле огыл кушкын!

IMG_2193-.jpg

Шкеже чолга марий вате Морко район Семисолаште кандаш шочшан ешыште (икымше йоча лийын) шочын-кушкын. Таче йоча пагытшым тудо тыгерак шарналта: «Тунемаш 12 меҥге тораш коштынна, шыжым лывырам нӧшленна, телым писын-писын, икте-весым поктылын ошкеденна, кылмаш огыл манын. Чием шотышто гын ойлыманат огыл, удан чиенна, шыжыге-телыжге фуфайке, тудыжат тумыш ӱмбач тумышан. Кочкашат эре - пареҥге, шужен иленна, ала-молан эре кочмо шуын. Тудо жапыште илыш, чыным ойлаш гын, неле лийын, сандене мемнан кокла гыч шукынжо пашам ышташ тӱҥалын».

Тыге 17 ияш Розалан Шеҥше тӱвыра пӧртым вуйлаташ ӱшанен пуэныт. Идалык утларак ыштымеке, 1965 ий гыч (республикысе художественный коллектив-влакын фестивальышт деч вара) Марий кугыжаныш филармонийын мурышо да куштышо ансамбльысе хорын артисткыжлан пашаш налыныт. 10 ий хорышто, квартетыште, мурен, концерт программым вӱден. А 1975 ий гыч сулен налме канышыш лектын, да тунам тудым Марий Эл Республикысе Гостелерадион дикторжылан налыныт, пытартыш жапыште «Шӱмсем пӧлек» передачым вӱдышӧ семын палыме лийын. Кӱрылтде ыштыме паша стажше - 44 ий.

Паша деч посна марий ӱдырамаш руш пелашыж дене ик ӱдырым ончен-куштеныт. Тудым Марианна манын лӱмденыт, вес семынже Марий Ана. Кузе сылне касыште Ираида Степанова палемдыш, ожно йочалан лӱмым пуымо деч ончыч коҥгашке кум киндым шынденыт да кажныжлан лӱмым пуэн палемденыт. Кӱэшт лукмеке, эн мотор кинде сукырым ойыреныт да тудын лӱмжым ош тӱням ужшо икшывылан пӧлекленыт. А Рябцевмыт ешыште Розан пелашыжын аваже Анна лӱман лийын, а шкежын аваже – Олюк, но тыгай лӱмым тукымыштышт весат нумалын. А Розан ачажын аваже (вес семынже коваже) Майрук лӱман. Самырык мужыр, кутырен келшымеке, ӱдырыштлан Мария-Анна лӱмым пуэныт.

Пелашыже Владимир Фёдорович нерген ойлымо годым Роза Викторовна теве мом палемда: «Кок шинча вашлийын, да тылеч вара ныл шинча ик семын тӱням онча». Жапше годым калык тыгайымат ойлен: «Роза, ынде тылат уло союз почто пашам ышта». Чынже теве тыште: рвезым вашлиймеке, Роза олашке пашам ышташ кудалын. Тунам ӱдырлан ончыкылык пелашыж деч кечылан 6-7 серыш дене толын. А тыглайже самырык рвезе Розан шочмо кундемышкыже практикыш толын да геолого-разведовательный тунемме верыште шинчымашым погышо йолташыж дене пырля Марий кундемыште газым кычалын. Тыге, Роза Викторовнан аважын ойлымыжла, «газым кычалын, а шӧртньым муын». Ача-аван сугыньыштым налын, ешым чумыреныт да ынде 44 ий пырля илат.

IMG_2215-.jpg

Роза Викторовнан таче ик эн кугу куанже – тиде Рената уныкаже. Ӱдыр Марий кугыжаныш университетым тунем пытарен, кызыт кокымшо шинчымашым МОСИ-ште налеш, коважым чот акла, кажне йолтошкалтышыжым эскерен шога. Теве тиде каслан коважлан причёскымат ыштен.

IMG_2073-.jpg

Кумдан палыме марий диктор деке унала ятыр йолташыже, коллегыже погынен. Тудым телевидений гыч Аркадий Сергеев, Нина Бельская, Алёна Иванова саламленыт. Пайремыш Оршанке районысо «Ошлавий» марий ӱдырамаш ушем ден «Ошла сем» ансамблят ушненыт. Тиде ансамбльын участницыже Валентина Добрынина дене пырля Розя Рябцева, самырык пагытыштым шарналтен, мурымат йоҥгалтареныт.

Роза Викторовналан сылне мурым Татьяна Степанова ден самырык мурызо Виктор Апталиков пӧлекленыт. Марий Оньыжа Анатолий Иванов Марий Эл Кугыжаныш Погынын Тауштымашыжым кучыктен гын, республикысе тӱвыра, печать да калык-влак кокласе паша шотышто министрын алмаштышыже, «Саскавий» ушемым вуйлатыше Галина Ширяева Роза Рябцевам С.Г.Чавайн лӱмеш «Калык верч тыршымаш» медаль дене суапландарен.

IMG_2203-.jpg

IMG_2225-.jpg

IMG_2198-.jpg

Каслан посна тамым марий вургем дефиле пуртен. Тудо тӱҥалтыштак лийын да кас кузе эртыме нерген шижтарен: сценыште, йоча гыч тӱҥалын, ӱдыр, самырык, кокла ийготан да кугурак ӱдырамаш-влак марий вургемым чиен эртеныт. Чынак, кеч-могай айдеме посна илыш корным эрта, шуаралтеш да могай-гынат кӱкшытыш шуэш. А теве Марий кугыжаныш университетын «Ший Пампалче» композицийым модын ончыктымышт Вуешшушо марий ӱдырын кечыжым илышыш шыҥдараш тӱҥалме нерген ойлен.

Мутат уке, «Саскавий» ушем сай пашалан пижын. «Мый улам марий ӱдырамаш» у проект кумдан палыме, марий тӱняште йоҥгалтше ӱдырамаш-влак нерген – вашлиймаш кас гоч тыгай еҥ-влакым чапландарат.

Мый улам марий ӱдырамаш,
Шочынам ты кугезе мландеш.
Тыште олык, кожла да памаш,
Кечыжат да южшат ямле пеш.
Мый улам марий ӱдырамаш!
Тидын дене моткоч кугешнем!
Тиде лӱм мыланем умылаш
Айдеме улмем полшен (И.Степанова).

Автор: Эльвира Куклина.

IMG_2071-.jpg

IMG_2048-.jpg

IMG_2042-.jpg

IMG_2090-.jpg

IMG_2082-.jpg

IMG_2243-.jpg

IMG_2257-.jpg

IMG_2252-.jpg

IMG_2327-.jpg

IMG_2353-.jpg

IMG_2368-.jpg

IMG_2375-.jpg

IMG_2387-.jpg

IMG_2391-.jpg

IMG_2291-.jpg

Mari
АНО «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
АНО «Культурно-информационный центр «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
При использовании материалов сайта ссылка на «Этнокультурный интернет-журнал «Арслан» обязательна.
E-mail: mari-arslan@mail.ru. Тел. 8-917-703-66-24.