Галина Шкалина: Этноэкологий проект-влакым утларак шочыктыман

Вход на сайт

Российын тӱрлö верже, Финляндий, Венгрий, Эстоний, тыгак Великобретаний, Латвий, Норвегий, Шотландий. 20 тӱрлö финн-угор калык, 500 наре мер да тӱвыра пашаеҥ, туныктышо, шымлызе, Юнеско ден ООН-ын еҥышт. Марий-влак кокла гыч 25 еҥ… Тыгеракын 2016 ий 15-17 июньышто нуно чыланат Финляндийын Лахти олаштыже Финн-угор калык-влакын тӱнямбал кӱкшытан VII когрессыштышт вашлийыныт.

Конгрессыш толшо кажне еҥын шке калык верч чонжо йӱла. А кузе вес семын? Вет илыш ончыкта, финно-угор-влак коклаште калык шагалем толеш. Туге гынат, таче 23 тÿрлö финн-угор калык уло.Нуно йылмыштым, тÿвыраштым, йÿлаштым аралаш тыршат. Теве южгунамже чот изи калыкым ончен, кугешнымаш шочеш, нунын дечат примерым налаш лиеш.

Финн-угор калык-влак ончыко пеҥгыдын ошкылыт мо? Могай йодыш-влак таче нуным тургыжландарат? Кузе умбакыже вияҥаш? Нине да моло пÿсö йодышым Конгрессыште каҥашеныт. Ик погынымаште культурологий доктор, Марий кугыжаныш университетыште тÿвыра да сымыктыш кафедрым вуйлатыше Галина Шкалина «Культурное наследие финно-угорских народов как развитие этноэкологических проектных технологий» теме дене выступатлен. Конгресс деч ончыч тудын дене мутнам изишак вашталтышна.

Конгрес деч мом вучеда? Темлымашда уло?

Финн-угор калыкын черетан конгрессше деч у шÿлышым, у идей ден у проект-влакым вучем. Финно-угор калыкын йылмышт, йÿлашт, тазалыкышт, шкем шке умылен моштымышт, историйышт дене кылдалтше йодыш-влакым у кÿкшытыш нöлталаш. Эше самырык-шамыч деч чолгалыкым, умылымашым, пашам ышташ кумылыштым вучем. Финно-угор ешыште, финно-угор тÿняште умбакыжат икте-весе дене кылым кучен илыман. Тидлан кызыт чыла йöн уло.

У активист-влакын лÿмыштым колмо шуэш. Молан манаш гын, таче утларак ветеран-влак тиде толкынын пашажым виктарен шогат.

Марий калык моло финн-угор коклаште могай кÿкшытыштö да тудым мо эн ончыч тургыжландара?

Моло калык дене таҥастарымаште икгайлык шуко. Молан манаш гын, ме ик мландыште илена, садлан глобализаций, ассимиляций, аккультуризаций – чыла нине процесс мемнан денат каен шогат. Вес могырым ончалаш гын, марий мер толкынын кызыт мöҥгештмыжым, шуко вере чакнымыжым ужам. Ӱшаныме шуэш, тиде жаплан гына. Лач йырваш ончалаш, вийым чумыраш, ала-можым умылаш, ала-можым, очыни, кораҥдаш. Тыгай ревизийым мер пашаште ыштыман, мый шонем.

Чынже дене, чолгалык шотышто, калыклан сайым конден кертше проект шотышто мемнан эрласе кече уло. Молан манаш гын, мер толкыныш самырык-влак ушненыт. Кызыт нунын кумылыштым, умылаш тыршымыштым ужам. Тыршымыштым веле огыл. Шукыштын уло шкеныштын шонымашышт, проектышт. Юж гыч гына налме огыл, а мемнан марий мер толкынын илышыжым шымлымаш дене кылдалтын. Садлан тудо негызлалтын, науко дене кылдалтын.

Докладдат тидын денак кылдалтын? Тудо оҥайын йоҥга, шонаш тарата.

Калыкна-влакын тÿвырашт пеш поян. Тиде поянлыкым айда-лийже кучылташ огеш лий. Тудо ик ийыште ышталтын огыл. Чылажымат тÿжем, шудо ий дене чумырымо. Садалан тудым кызытсе жаплан, у технологийлан келыштарыман. Этноэкологий проект-влакым утларак шочыктыман.

PS. Этноэкология - это наука, изучающая взаимоотношения человека с окружающим миром и представления о нём в рамках традиционной культуры, а также влияние культурных установок на современные взаимоотношения с природой и окружающим миром в целом.

Mari
АНО «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
АНО «Культурно-информационный центр «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
При использовании материалов сайта ссылка на «Этнокультурный интернет-журнал «Арслан» обязательна.
E-mail: mari-arslan@mail.ru. Тел. 8-917-703-66-24.